Ustawa o KSC w samorządzie
Cyberbezpieczeństwo w samorządach: obowiązki z ustawy o KSC
W samorządzie ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa nie obejmuje jednego urzędu, tylko całą sieć jednostek: urząd, szkoły, ośrodek pomocy społecznej, bibliotekę, zakład budżetowy i spółki komunalne. Część z nich jest podmiotem kluczowym i prowadzi pełny system zarządzania bezpieczeństwem informacji, część jest podmiotem ważnym i stosuje uproszczoną listę wymagań z załącznika nr 4 do ustawy. CyberSonar24 pozwala prowadzić rejestry, incydenty i dokumenty wszystkich tych jednostek w jednym systemie, w chmurze albo na serwerach Państwa urzędu.
01 · Kto w samorządzie jest objęty ustawą i w jakiej roli
Podmiot kluczowy czy ważny: to zależy od rodzaju jednostki, nie od jej budżetu
Wszystkie jednostki opisane niżej należą do sektora „podmioty publiczne” (art. 2 pkt 11b). O kategorii przesądza załącznik do ustawy, w którym jednostka jest wymieniona. Wielkość ma znaczenie tylko w jednym przypadku: urzędu gminy.
Podmioty kluczowe (załącznik nr 1, sektor podmioty publiczne)
Są podmiotami kluczowymi niezależnie od wielkości (art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. d):
- urząd gminy, jeżeli na dzień 1 stycznia danego roku zatrudnia na podstawie umowy o pracę co najmniej 50 osób w przeliczeniu na pełne etaty (załącznik nr 1, pkt 4);
- starostwo powiatowe, każde (załącznik nr 1, pkt 3);
- jednostki budżetowe i zakłady budżetowe samorządu województwa, z wyłączeniem między innymi szkół i placówek oświatowych, jednostek wspierania rodziny i pieczy zastępczej, jednostek pomocy społecznej (poza regionalnymi ośrodkami polityki społecznej), wojewódzkich urzędów pracy i parków krajobrazowych (załącznik nr 1, pkt 2 lit. a do f).
Podmioty ważne (załącznik nr 2, sektor podmioty publiczne)
Podmiotem ważnym jest podmiot publiczny, który nie jest kluczowy i jest samorządową jednostką budżetową, samorządowym zakładem budżetowym, samorządową instytucją kultury albo spółką wykonującą zadania o charakterze użyteczności publicznej w rozumieniu ustawy o gospodarce komunalnej, jeżeli realizuje zadanie publiczne z wykorzystaniem systemów informacyjnych (art. 5 ust. 2 pkt 8). W praktyce to między innymi:
- urząd gminy zatrudniający mniej niż 50 osób na pełnych etatach,
- szkoły i przedszkola prowadzone jako jednostki budżetowe,
- ośrodki pomocy społecznej,
- biblioteki, domy kultury i inne samorządowe instytucje kultury,
- spółki komunalne: wodociągowe, ciepłownicze, odpadowe, komunikacyjne.
Spółka komunalna w dwóch sektorach
Spółka wodociągowa, ciepłownicza albo odpadowa może być jednocześnie podmiotem publicznym i podmiotem z innego sektora ustawy (woda, ciepło, odpady). Jeżeli w tym drugim sektorze spełnia kryteria podmiotu kluczowego, jest podmiotem kluczowym (art. 5 ust. 4). Dla kierownika takiej spółki górna granica kary wynosi 300% wynagrodzenia, a nie 100% jak w urzędzie (art. 73a ust. 5).
Wpis do Wykazu następuje z urzędu
Samorządowe podmioty publiczne nie składają wniosku o wpis. Minister właściwy do spraw informatyzacji wpisuje je do Wykazu podmiotów kluczowych i podmiotów ważnych z urzędu, a jednostka po doręczeniu wezwania ma 6 miesięcy na uzupełnienie brakujących danych (art. 7a ust. 2 pkt 3, art. 7b ust. 2). Niedotrzymanie tego terminu jest zagrożone karą pieniężną (art. 73 ust. 1 pkt 1).
02 · Obowiązki i terminy
Dwa poziomy wymagań w jednej gminie
Podmiot kluczowy: pełny system zarządzania bezpieczeństwem informacji
Starostwo, większy urząd gminy i wojewódzkie jednostki budżetowe wdrażają system z art. 8 ust. 1: systematyczne szacowanie ryzyka i zarządzanie nim, środki techniczne i organizacyjne proporcjonalne do ryzyka (w tym zarządzanie aktywami, bezpieczeństwo łańcucha dostaw, plany ciągłości działania, kontrola dostępu, szkolenia personelu), zarządzanie incydentami. Prowadzą dokumentację bezpieczeństwa systemu informacyjnego, normatywną i operacyjną (art. 10). Raz na 3 lata przeprowadzają na własny koszt audyt bezpieczeństwa (art. 15 ust. 1), a kopię raportu przekazują organowi w ciągu 3 dni roboczych (art. 15 ust. 1a).
Podmiot ważny: lista wymagań z załącznika nr 4
Podmiot ważny będący podmiotem publicznym nie stosuje art. 8 ust. 1, tylko wdraża system zarządzania bezpieczeństwem informacji według załącznika nr 4 do ustawy (art. 8 ust. 3). Część I załącznika jest obowiązkowa i obejmuje 18 wymagań, między innymi:
- inwentaryzację produktów ICT, usług ICT i procesów ICT (pkt 1),
- minimalne uprawnienia i ich bezzwłoczne cofanie (pkt 4 do 7),
- kontrolę poczty elektronicznej (pkt 9),
- kopie zapasowe odseparowane logicznie i fizycznie oraz testowanie ich odtworzenia (pkt 10 i 11),
- przygotowanie i testowanie procedury na wypadek awarii lub incydentu (pkt 12),
- szkolenia osób przetwarzających informacje (pkt 17).
Przegląd systemu odbywa się co najmniej raz w roku (część III), a realizacja działań musi być udokumentowana (część IV). Ministerstwo Cyfryzacji wyjaśnia, że podmiot stosujący załącznik nr 4 formalnie nie musi szacować ryzyka, ale może to robić w ramach dodatkowych środków (pytania i odpowiedzi Ministerstwa Cyfryzacji).
Incydenty: 24 godziny, 72 godziny, miesiąc
Incydent poważny zgłaszają Państwo do właściwego CSIRT w trzech krokach: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin, zgłoszenie incydentu w ciągu 72 godzin od wykrycia i sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca. Podmiot ważny, który jest podmiotem publicznym, przekazuje tylko zgłoszenie w ciągu 72 godzin, bez wczesnego ostrzeżenia i bez sprawozdań (art. 12c ustawy o KSC). Zgłoszenia przekazuje się przez system teleinformatyczny S46 (art. 11 ust. 2). Podmiot kluczowy wyznacza co najmniej dwie osoby do kontaktu (art. 9 ust. 1 pkt 1), podmiot ważny będący podmiotem publicznym co najmniej jedną (art. 9 ust. 3).
Odpowiedzialność kierownika jednostki
Kierownik jednostki odpowiada za wykonanie obowiązków, także gdy powierzył je innej osobie (art. 8c ust. 1 i 3). Podejmuje decyzje o systemie zarządzania bezpieczeństwem, planuje środki finansowe i nadzoruje zadania (art. 8d), a raz w roku kalendarzowym przechodzi udokumentowane szkolenie (art. 8e). Osoby realizujące zadania z art. 8 i 11 przedstawiają informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (art. 8f). Kara dla kierownika podmiotu publicznego wynosi do 100% wynagrodzenia (art. 73a ust. 5).
Terminy
- Do 3 kwietnia 2027 r. wdrożenie obowiązków z rozdziału 3 ustawy, w tym systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji i zgłaszania incydentów przez system S46 (art. 33 ust. 1 ustawy zmieniającej; dokładną datę rozpoczęcia korzystania z S46 dla danego rodzaju podmiotu podaje komunikat ministra, art. 34 ust. 3 pkt 2).
- Do 3 kwietnia 2028 r. pierwszy audyt podmiotów kluczowych (art. 33 ust. 2 ustawy zmieniającej).
- Po 3 kwietnia 2028 r. organ może po raz pierwszy nałożyć kary z art. 73 ust. 1 do 4 i art. 73a (art. 35 ustawy zmieniającej).
03 · Wspólna obsługa: jak ustawa pozwala odciążyć małe jednostki
Jedna jednostka wyznaczona dla szkół, ośrodków i spółek
Ustawa ma osobny rozdział o wspólnym wykonywaniu obowiązków przez podmioty publiczne (rozdział 3b). Samorząd może zapewnić wspólną obsługę obowiązków z zakresu cyberbezpieczeństwa na zasadach znanych z centrów usług wspólnych (art. 16e ust. 5). Gminy, powiaty i województwa mogą też zawrzeć porozumienie i powierzyć te obowiązki jednej z nich, także wobec swoich spółek komunalnych (art. 16e ust. 6 do 8). Ministerstwo Cyfryzacji potwierdza, że jednostka wyznaczona przez województwo może obsługiwać gminy i powiaty na podstawie porozumienia (pytania i odpowiedzi Ministerstwa Cyfryzacji).
Jednostka wyznaczona:
- zgłasza w imieniu obsługiwanych jednostek wczesne ostrzeżenie, zgłoszenie incydentu poważnego i sprawozdania (art. 16h pkt 1),
- może wyznaczyć jednostkom terminy na przekazanie informacji o incydentach (art. 16g),
- wydaje decyzje dotyczące systemu zarządzania bezpieczeństwem, które jednostki wykonują (art. 16f pkt 2).
Wspólna obsługa nie zmienia statusu jednostek: szkoła obsługiwana przez jednostkę wyznaczoną pozostaje podmiotem ważnym (pytania i odpowiedzi Ministerstwa Cyfryzacji).
04 · Typowe problemy w samorządzie
Gdzie samorządy tracą czas
- Spis sprzętu i oprogramowania w każdej jednostce osobno. Szkoła, ośrodek pomocy i biblioteka prowadzą spisy w różnych plikach albo wcale, a inwentaryzacja jest pierwszym wymaganiem załącznika nr 4.
- Systemy, których urząd nie kontroluje. Rejestry państwowe i systemy dostarczane przez inne podmioty publiczne trzeba uwzględnić w systemie zarządzania bezpieczeństwem w zakresie kompetencji urzędu (art. 8 ust. 4).
- Incydent w szkole, zgłoszenie z urzędu. Gdy zgłasza jednostka wyznaczona, informacja ze szkoły musi do niej dotrzeć w czasie, który zostawia zapas na 24 godziny.
- Jedna osoba do wszystkiego. Informatyk albo firma zewnętrzna obsługuje kilka jednostek, a dowody wykonania kopii zapasowych, przeglądów uprawnień i szkoleń są rozproszone w poczcie.
- Dwa reżimy naraz. Urząd gminy powyżej 50 etatów stosuje pełny system z art. 8, a jego szkoły listę z załącznika nr 4. Ten sam informatyk prowadzi oba.
05 · Jak CyberSonar24 pomaga samorządom
Urząd, jednostki i spółki w jednym systemie
Rejestr aktywów dla każdej jednostki
Każda jednostka ma własny rejestr sprzętu, oprogramowania, usług i procesów. To spełnia pierwsze wymaganie załącznika nr 4 i jest podstawą zarządzania aktywami w urzędzie, który jest podmiotem kluczowym. Istniejące spisy można zaimportować z plików Excel.
Rejestr ryzyk tam, gdzie jest wymagany, i tam, gdzie się przydaje
Starostwo i urząd gminy będący podmiotem kluczowym prowadzą w rejestrze ryzyk szacowanie, plan postępowania, właścicieli i terminy przeglądów. Jednostki stosujące załącznik nr 4 mogą korzystać z tego samego rejestru dobrowolnie, jako dodatkowy środek.
Incydenty z terminami 24 i 72 godzin
Incydent zarejestrowany w szkole czy bibliotece jest od razu widoczny dla osoby, która zgłasza go do zespołu CSIRT. System liczy terminy wczesnego ostrzeżenia, zgłoszenia i sprawozdania końcowego od chwili wykrycia. Ten sam zapis pozwala ocenić, czy naruszenie ochrony danych osobowych trzeba zgłosić do Prezesa UODO.
Audyty i coroczny przegląd
Program audytów, listy kontrolne i działania korygujące służą przygotowaniu do audytu podmiotu kluczowego i corocznemu przeglądowi systemu wymaganemu w części III załącznika nr 4.
Dokumenty w jednym miejscu
Polityki, procedury, protokoły z testów odtworzenia kopii zapasowych i potwierdzenia szkoleń są przypisane do jednostki, której dotyczą. Na kontrolę nie trzeba ich zbierać z poczty.
Szkolenia pracowników i kierowników
Szkolenia w przeglądarce, bez zakładania konta, kończą się imiennym certyfikatem. To dowód dla wymagania szkoleniowego z załącznika nr 4 i dla corocznego szkolenia kierownika z art. 8e.
W chmurze albo na serwerach urzędu
CyberSonar24 działa jako usługa w chmurze na dedykowanej instancji w Unii Europejskiej albo jako instalacja na serwerach Państwa urzędu. W zależności od planu (lokalnego lub centralnego) każda jednostka ma swoje rejestry w jednej instancji.
06 · Pierwsze kroki
Od czego zacząć przed 3 kwietnia 2027 r.
- 01
Lista jednostek i ich status. Spisać urząd, jednostki budżetowe, zakłady budżetowe, instytucje kultury i spółki. Przy każdej zaznaczyć: podmiot kluczowy czy ważny, pełny system czy załącznik nr 4.
- 02
Wezwania z Wykazu. Sprawdzić, które jednostki dostały zawiadomienie o wpisie i wezwanie do uzupełnienia danych, i pilnować 6 miesięcy od doręczenia.
- 03
Decyzja o wspólnej obsłudze. Ustalić, czy obowiązki mniejszych jednostek przejmie jednostka wyznaczona albo inna gmina, powiat czy województwo na podstawie porozumienia.
- 04
Inwentaryzacja. Wprowadzić sprzęt, oprogramowanie i usługi każdej jednostki do rejestru aktywów.
- 05
Ścieżka zgłaszania incydentów. Wyznaczyć osoby kontaktowe i ustalić, kto i w jakim czasie przekazuje informację o incydencie.
- 06
Ryzyko i dokumenty. W podmiotach kluczowych przeprowadzić szacowanie ryzyka i plan postępowania; w podmiotach ważnych udokumentować wymagania części I załącznika nr 4.
- 07
Szkolenia i przegląd. Przeszkolić pracowników i kierowników, zaplanować coroczny przegląd, a w podmiotach kluczowych audyt do 3 kwietnia 2028 r.
07 · Najczęściej zadawane pytania
Pytania samorządów
Czy każdy urząd gminy podlega ustawie o KSC?
Tak. Urząd gminy zatrudniający na 1 stycznia co najmniej 50 osób na umowę o pracę, w przeliczeniu na pełne etaty, jest podmiotem kluczowym (załącznik nr 1, pkt 4). Pozostałe urzędy gmin są co do zasady podmiotami ważnymi jako samorządowe jednostki budżetowe (art. 5 ust. 2 pkt 8). Wszystkie urzędy gmin są wpisywane do Wykazu z urzędu.
Czy szkoła podstawowa prowadzona przez gminę jest podmiotem ważnym?
Tak, jeżeli jest samorządową jednostką budżetową i realizuje zadanie publiczne z wykorzystaniem systemów informacyjnych (art. 5 ust. 2 pkt 8). Stosuje uproszczone wymagania z załącznika nr 4 do ustawy (art. 8 ust. 3), a jej obowiązki może przejąć jednostka wyznaczona przez gminę (art. 16e ust. 5).
Czy podmiot ważny w samorządzie musi przeprowadzać audyt?
Nie ma obowiązku cyklicznego audytu: ten dotyczy podmiotów kluczowych, co najmniej raz na 3 lata (art. 15 ust. 1). Organ może jednak nakazać podmiotowi ważnemu audyt zewnętrzny po incydencie poważnym albo innym naruszeniu ustawy (art. 15 ust. 1b). Podmiot ważny przegląda swój system co najmniej raz w roku (załącznik nr 4, część III).
Kto zgłasza incydent, jeżeli gmina ma jednostkę wyznaczoną?
Jednostka wyznaczona zgłasza w imieniu obsługiwanej jednostki wczesne ostrzeżenie, zgłoszenie incydentu poważnego oraz sprawozdania okresowe i końcowe (art. 16h pkt 1). Obsługiwane jednostki przekazują jej informacje o incydentach (art. 16f pkt 1) w terminach, które może wyznaczyć jej kierownik (art. 16g).
Czy dane gminy mogą zostać na serwerach urzędu?
Tak. Oprócz usługi w chmurze na dedykowanej instancji w Unii Europejskiej oferujemy instalację CyberSonar24 na serwerach Państwa urzędu.
Porozmawiajmy o cyberbezpieczeństwie w Państwa gminie, powiecie lub województwie
Na prezentacji pokażemy rejestry urzędu i jednostek na danych przykładowych i omówimy, od czego zacząć przed 3 kwietnia 2027 r.
