Ustawa o KSC w nauce i szkolnictwie wyższym
Cyberbezpieczeństwo na uczelniach: obowiązki z ustawy o KSC
Uczelnia, instytut Polskiej Akademii Nauk i instytut badawczy podlegają ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa na trzech różnych zasadach. Od tego, którą z nich stosują Państwo, zależy wszystko inne: czy wystarczy lista wymagań z załącznika nr 4, czy potrzebny jest pełny system oparty na szacowaniu ryzyka, czy jest obowiązek audytu i kto sprawuje nadzór. CyberSonar24 porządkuje rejestry, incydenty i dokumenty wydziałów, laboratoriów i administracji w jednym systemie.
01 · Trzy drogi do ustawy
Uczelnia, organizacja badawcza, instytut badawczy
Uczelnie, PAN i jej instytuty: podmioty ważne
Załącznik nr 2 do ustawy, sektor „badania naukowe”, wymienia podmioty z art. 7 ust. 1 pkt 1 do 4 oraz 6 i 7 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWiN). To między innymi uczelnie, federacje podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki, Polska Akademia Nauk, instytuty naukowe PAN, międzynarodowe instytuty naukowe i Polska Akademia Umiejętności. Podmiot, który nie jest przedsiębiorcą i jest wskazany w załączniku nr 2 przez określenie rodzaju, jest podmiotem ważnym niezależnie od wielkości (art. 5 ust. 2 pkt 7). Nie jest przy tym podmiotem publicznym w rozumieniu ustawy. Jeżeli prowadzą Państwo uczelnię niepubliczną, status warto ocenić indywidualnie: Ministerstwo Cyfryzacji nie wydało dotąd wyjaśnienia dla tej grupy.
Taka jednostka stosuje uproszczony system zarządzania bezpieczeństwem informacji z załącznika nr 4, jeżeli nie jest organizacją badawczą (art. 8 ust. 3).
Organizacja badawcza: podmiot ważny z pełnym systemem
Organizacją badawczą jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna, która nie jest podmiotem kluczowym, a jej podstawową działalnością są badania aplikacyjne albo prace rozwojowe (art. 4 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 PSWiN), w zakresie, w jakim prowadzi je z wykorzystaniem systemów informacyjnych (art. 2 pkt 10a ustawy o KSC). Organizacja badawcza też jest w załączniku nr 2, ale nie może skorzystać z załącznika nr 4. Wdraża pełny system z art. 8 ust. 1, oparty na szacowaniu ryzyka.
Ministerstwo Cyfryzacji wyjaśnia, że badania prowadzone „z wykorzystaniem systemów informacyjnych” to takie, których nie da się prowadzić bez tych systemów, na przykład symulacje, obliczenia lub analiza dużych zbiorów danych. Jeżeli badania aplikacyjne i prace rozwojowe nie są podstawową działalnością jednostki, nie jest ona organizacją badawczą i stosuje załącznik nr 4 (pytania i odpowiedzi Ministerstwa Cyfryzacji).
Instytuty badawcze: podmioty kluczowe
Instytut badawczy nie jest w sektorze „badania naukowe”. Znajduje się w załączniku nr 1, w sektorze „podmioty publiczne” (lit. d), i dlatego jest podmiotem kluczowym niezależnie od wielkości (art. 5 ust. 1 pkt 4 lit. d). Obowiązuje go pełny system z art. 8 ust. 1 i audyt co najmniej raz na 3 lata (art. 15 ust. 1). Jako podmiot publiczny jest wpisywany do Wykazu z urzędu (art. 7a ust. 2 pkt 3).
Uczelnia nie jest podmiotem publicznym w rozumieniu ustawy
Uczelnia publiczna należy do sektora finansów publicznych, ale nie jest wymieniona w sektorze „podmioty publiczne” załącznika nr 1 (lit. b obejmuje tylko jednostki z art. 9 pkt 3, 5, 6, 8 i 9 ustawy o finansach publicznych, a uczelnie publiczne są w pkt 11). Skutek praktyczny: uczelnia nie jest wpisywana do Wykazu z urzędu, tylko sama składa wniosek o wpis (art. 7c). Jeżeli Państwa uczelnia jeszcze tego nie zrobiła, warto to zrobić od razu.
02 · Obowiązki i terminy
Co zmienia się na uczelni, a co w instytucie
System zarządzania bezpieczeństwem informacji
- Uczelnia stosująca załącznik nr 4: 18 obowiązkowych wymagań części I (między innymi inwentaryzacja produktów, usług i procesów ICT, zarządzanie uprawnieniami, kopie zapasowe odseparowane i testowane, procedura na wypadek awarii lub incydentu, szkolenia), przegląd co najmniej raz w roku (część III) i dokumentowanie działań (część IV).
- Organizacja badawcza i instytut badawczy: pełny system z art. 8 ust. 1, czyli systematyczne szacowanie ryzyka i zarządzanie nim, środki proporcjonalne do ryzyka (w tym bezpieczeństwo łańcucha dostaw, ciągłość działania, kontrola dostępu), zarządzanie incydentami i dokumentacja z art. 10.
Incydenty
Ustawa wymaga od podmiotów kluczowych i ważnych zgłaszania incydentu poważnego: wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin od wykrycia, zgłoszenie w ciągu 72 godzin, sprawozdanie końcowe w ciągu miesiąca (art. 11 ust. 1 pkt 4, 4a i 4c). Do którego zespołu CSIRT i jakim kanałem uczelnia przekazuje zgłoszenia w okresie przejściowym, warto potwierdzić w zawiadomieniach ministra i komunikatach o harmonogramie: zespół sektorowy dla badań naukowych dopiero powstaje (art. 42 ustawy zmieniającej). Uczelnia wyznacza co najmniej dwie osoby do kontaktu w sprawach cyberbezpieczeństwa (art. 9 ust. 1 pkt 1); ulga do jednej osoby dotyczy tylko podmiotów publicznych i małych przedsiębiorców.
Audyt
Instytut badawczy jako podmiot kluczowy przeprowadza audyt co najmniej raz na 3 lata, pierwszy do 3 kwietnia 2028 r. (art. 15 ust. 1, art. 33 ust. 2 ustawy zmieniającej). Uczelnia jako podmiot ważny nie ma cyklicznego audytu, ale organ może go nakazać po incydencie poważnym lub innym naruszeniu ustawy (art. 15 ust. 1b).
Odpowiedzialność kierownictwa
Za wykonanie obowiązków odpowiada kierownik podmiotu, także gdy zadania powierzył innej osobie (art. 8c). Podejmuje decyzje o systemie, planuje środki finansowe, przydziela i nadzoruje zadania (art. 8d) oraz co roku przechodzi udokumentowane szkolenie (art. 8e). Osoby realizujące zadania z zakresu cyberbezpieczeństwa przedstawiają informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (art. 8f).
Nadzór
Dla sektora badań naukowych organem jest minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki (art. 41 pkt 9k), a dla podmiotów z zakresu CSIRT MON Minister Obrony Narodowej (art. 41 pkt 9l). Instytuty badawcze jako podmioty publiczne nadzoruje minister właściwy do spraw informatyzacji (art. 41a ust. 1).
Terminy
- Do 3 kwietnia 2027 r. wdrożenie obowiązków z rozdziału 3 ustawy, w tym zgłaszania incydentów przez system S46 (art. 33 ust. 1 ustawy zmieniającej; datę startu S46 dla danego rodzaju podmiotu określa komunikat ministra, art. 34 ust. 3 pkt 2).
- Do 3 kwietnia 2028 r. pierwszy audyt instytutu badawczego.
- Od 3 kwietnia 2028 r. możliwe kary pieniężne (art. 35 ustawy zmieniającej).
03 · Typowe problemy uczelni
Dlaczego na uczelni trudniej niż w urzędzie
- Rozproszona informatyka. Centrum informatyczne obsługuje administrację i sieć, ale serwery laboratoriów, stacje obliczeniowe i aparatura z komputerami sterującymi należą do wydziałów i katedr. Inwentaryzacja z załącznika nr 4 musi objąć wszystkie systemy kontrolowane przez uczelnię.
- Status zależny od profilu badań. Jednostka, w której badania aplikacyjne i prace rozwojowe są podstawową działalnością, może być organizacją badawczą. Wtedy załącznik nr 4 nie wystarczy. Tę ocenę trzeba przeprowadzić i udokumentować.
- Wielu użytkowników o różnym stażu. Studenci, doktoranci, pracownicy, goście i partnerzy projektów dostają konta na różny czas. Wymaganie minimalnych uprawnień i ich bezzwłocznego cofania (załącznik nr 4, pkt 4 do 7) dotyczy wszystkich.
- Sprzęt i oprogramowanie z projektów. Zakupy z grantów często omijają centralny spis, a dostawcy aparatury mają zdalny dostęp do urządzeń.
- Incydent w laboratorium, termin w rektoracie. 24 godziny biegną od wykrycia, więc informacja z wydziału musi trafić do osób kontaktowych bez czekania na obieg pism.
04 · Jak CyberSonar24 pomaga uczelniom i instytutom
Jeden system dla administracji, wydziałów i laboratoriów
Rejestr aktywów z podziałem na jednostki
Systemy administracji, serwery laboratoriów, stacje obliczeniowe i usługi chmurowe trafiają do jednego rejestru, z przypisaniem do wydziału lub katedry i z widocznymi powiązaniami między systemami. Istniejące spisy można zaimportować z plików Excel.
Rejestr ryzyk dla organizacji badawczej i instytutu
Tam, gdzie ustawa wymaga szacowania ryzyka, rejestr prowadzi zagrożenia, ocenę, plan postępowania, właściciela i termin przeglądu. Uczelnia stosująca załącznik nr 4 może z niego korzystać dobrowolnie, na przykład dla systemów obliczeniowych lub danych badawczych.
Incydenty z terminami 24 i 72 godzin
Zgłoszenie z wydziału trafia od razu do osób kontaktowych, a system liczy terminy 24 godzin, 72 godzin i miesiąca od chwili wykrycia. W tym samym zapisie można ocenić, czy doszło do naruszenia ochrony danych osobowych studentów lub pracowników.
Dostawcy i dostęp zdalny
Rejestr dostawców przypomina 30 dni przed końcem umowy i pozwala przypisać dostawcę do systemu lub aparatury, do której ma dostęp.
Audyty, przegląd roczny i dokumenty
Program audytów, listy kontrolne i działania korygujące wspierają audyt instytutu badawczego i coroczny przegląd uczelni stosującej załącznik nr 4. Polityki, procedury i protokoły są w jednym miejscu, przypisane do jednostki.
Szkolenia
Szkolenia w przeglądarce, bez zakładania konta, z imiennym certyfikatem. Nadają się dla pracowników, doktorantów i kierownictwa, w tym na coroczne szkolenie z art. 8e.
W chmurze albo w uczelnianej serwerowni
Usługa w chmurze na dedykowanej instancji w Unii Europejskiej albo instalacja na serwerach uczelni, z logowaniem kontami z Active Directory.
05 · Pierwsze kroki
Od czego zacząć
- 01
Ustalić status. Uczelnia, instytut PAN, instytut badawczy czy organizacja badawcza. Ocenę, czy badania aplikacyjne i prace rozwojowe są podstawową działalnością, zapisać razem z uzasadnieniem.
- 02
Sprawdzić wpis w Wykazie. Uczelnia i instytut PAN składają wniosek samodzielnie (art. 7c); instytut badawczy sprawdza dane wpisane z urzędu.
- 03
Wyznaczyć osoby kontaktowe i ustalić, jak wydziały zgłaszają incydenty do nich.
- 04
Spisać systemy administracji, wydziałów i laboratoriów w rejestrze aktywów.
- 05
Wybrać zakres systemu. Załącznik nr 4 albo pełny system z szacowaniem ryzyka.
- 06
Przeszkolić kierownictwo i pracowników, zaplanować coroczny przegląd, a w instytucie badawczym audyt do 3 kwietnia 2028 r.
06 · Najczęściej zadawane pytania
Pytania uczelni i instytutów
Czy uczelnia jest podmiotem kluczowym?
Co do zasady nie. Uczelnia jest wymieniona w załączniku nr 2 do ustawy, w sektorze „badania naukowe”, przez odesłanie do art. 7 ust. 1 pkt 1 PSWiN, więc jest podmiotem ważnym (art. 5 ust. 2 pkt 7). Podmiotami kluczowymi w nauce są instytuty badawcze, wymienione w załączniku nr 1 w sektorze „podmioty publiczne”.
Czy uczelnia może stosować uproszczone wymagania z załącznika nr 4?
Tak, jeżeli nie jest organizacją badawczą (art. 8 ust. 3). Organizacją badawczą jest podmiot, którego podstawową działalnością są badania aplikacyjne lub prace rozwojowe prowadzone z wykorzystaniem systemów informacyjnych (art. 2 pkt 10a). Taki podmiot wdraża pełny system z art. 8 ust. 1, oparty na szacowaniu ryzyka.
Czy uczelnia musi sama wpisać się do Wykazu?
Tak. Z urzędu wpisywane są między innymi podmioty publiczne (art. 7a ust. 2), a uczelnia nie jest podmiotem publicznym w rozumieniu ustawy o KSC. Składa więc wniosek o wpis (art. 7c).
Czy uczelnia musi przeprowadzić audyt bezpieczeństwa?
Cykliczny audyt co 3 lata dotyczy podmiotów kluczowych (art. 15 ust. 1), czyli w nauce instytutów badawczych. Uczelni jako podmiotowi ważnemu organ może nakazać audyt zewnętrzny po incydencie poważnym lub innym naruszeniu ustawy (art. 15 ust. 1b).
Kto nadzoruje uczelnię w zakresie cyberbezpieczeństwa?
Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki (art. 41 pkt 9k), a dla podmiotów z zakresu CSIRT MON Minister Obrony Narodowej (art. 41 pkt 9l).
Porozmawiajmy o cyberbezpieczeństwie Państwa uczelni lub instytutu
Na prezentacji pokażemy rejestr aktywów z podziałem na wydziały, ścieżkę zgłoszenia incydentu i dokumenty do przeglądu rocznego.
